Zmiana codziennych przyzwyczajeń zwykle zaczyna się od zauważenia rzeczy, które uprzednio wykonywało się prawie że samoczynnie. Sposób reagowania na stres, odkładanie obowiązków, unikanie nieprostych rozmów czy ciągłe porównywanie się z innymi mogą przez długi czas wydawać się łatwą częścią dnia. Dopiero obserwacja własnych zachowań umożliwia sprawdzić, które z nich de facto służą określonym celom, a które utrudniają ich realizację.

Pytanie, jak zmodyfikować własne życie, nie musi więc oznaczać nagłego przewrócenia codzienności do góry nogami. Często chodzi raczej o rozpoznanie powtarzających się schematów i stopniowe modyfikowanie tych elementów, na które dana osoba ma realny wpływ. W praktyce znaczenie ma także określenie, czego poprawnie oczekuje się od zmiany. Zupełnie inaczej wygląda praca nad lepszą organizacją czasu, inaczej nad relacjami, a jeszcze inaczej nad sposobem reagowania w sytuacjach napięcia.

W tym kontekście często pojawia się pojęcie rozwój osobisty, które obejmuje sporo różnych działań i nie ma jednego, uniwersalnego przebiegu (zobacz: ebook o zmianie swojego życia). Dla jednej osoby będzie to nauka planowania i wyznaczania granic, dla innej zdobywanie nowych kwalifikacji albo praca nad sposobem komunikowania własnych potrzeb. Istotne jest rozróżnienie wśród konkretną zmianą zachowania a samym zdobywaniem wiedzy. Można poczytać sporo książek dotyczących organizacji, motywacji czy relacji, a równocześnie nie przemienić żadnego zwykłego nawyku. Z drugiej strony dosłownie niewielka modyfikacja rutyny może ujawnić problemy, których przedtem nie było widać. Np ustalenie bardziej realistycznego planu dnia może zilustrować, że trudność nie wynika z braku czasu, lecz z częstego przerywania pracy. W tak zaistniałych okolicznościach przydatne jest sprawdzanie efektów własnych decyzji zamiast zakładania z góry, że określona metoda będzie odpowiednia dla każdego.

W opisach pracy nad nawykami i sposobem myślenia można również spotkać określenie programowanie umysłu podświadomego. Jest ono używane w różnych kontekstach, w głównej mierze przy omawianiu automatycznych reakcji, przekonań a także utrwalonych sposobności interpretowania zdarzeń. Warto natomiast zachować ostrożność wobec uproszczonego przedstawiania umysłu jako systemu, który można dowolnie „przeprogramować” za pomocą pojedynczych technik (źródło informacji: ebook o rozwoju osobistym). Na zachowanie wpływa wiele czynników, takich jak wcześniejsze doświadczenia, aktualna sytuacja, emocje, środowisko a także wyuczone schematy działania. Powtarzanie określonej czynności może sprzyjać utrwalaniu nawyku, ale nie oznacza automatycznej zmiany wszystkich związanych z nim przekonań. W praktyce pomocne bywa dokładne określenie sytuacji, w których pojawia się konkretny schemat, a także sprawdzenie, co zwykle następuje wprost przed nim i po nim. Taka obserwacja umożliwia pracować nad konkretnym zachowaniem zamiast traktować przekształcenie jako abstrakcyjny proces.

Nie każda próba przemian swojego życia przebiega w sposób równy. Początkowa motywacja może być wysoka, a po kilku tygodniach pojawia się zmęczenie, brak czasu lub powrót do wcześniejszych przyzwyczajeń. Jest to także moment, w którym warto oszacować, czy przyjęte założenia były możliwe do utrzymania w zwykłych warunkach. Zbyt duża liczba przeróbek naraz często utrudnia uwarunkowanie, co de fakto przyniosło konkretny skutek. Z kolei bardzo niewielki zakres działania może nie dawać wystarczających informacji o tym, czy obrany kierunek ma sens. Dlatego obserwowanie własnych reakcji, zapisywanie powtarzających się trudności i korygowanie wcześniejszych założeń może być częścią dłuższego procesu. Zmiana sposobu działania nie zawsze oznacza wyeliminowanie określonych zachowań. Niekiedy chodzi o nauczenie się rozpoznawania momentu, w którym pojawia się stary schemat, i świadome wybranie innej reakcji. Takie podejście daje możliwość patrzeć na przekształcenie bardziej praktycznie, bez oczekiwania natychmiastowych rezultatów i bez przypisywania jednej technice odpowiedzialności za cały proces.

Dodatkowe informacje: umysł podświadomy.